ชุมพร มีชื่อปรากฏมาตั้งแต่ปี พ.ศ. 1098 โดยมีฐานะเป็นเมืองสิบสองนักษัตรของนครศรีธรรมราช ใช้รูปแพะเป็นตราเมือง และเป็นเมืองหน้าด่านฝ่ายเหนือเพราะอยู่ตอนบนของภาคใต้ ในพุทธศักราช 1997 รัชสมัยแผ่นดินสมเด็จพระบรมไตรโลกนารถ ปรากฏในกฎหมายตราสามดวงว่าเมืองชุมพร เป็นเมืองตรี อาณาจักรฝ่ายใต้ของกรุงศรีอยุธยา ในสมัยรัชกาลที่ 5 โปรดเกล้าฯ ให้จัดตั้งเป็นมณฑลชุมพร ต่อมามีการยุบการปกครองระบอบมณฑลเป็นจังหวัด ชุมพรจึงมีฐานะเป็นจังหวัด คำว่า ชุมพร มีผู้สันนิษฐานว่าน่าจะมาจากคำว่า ชุมนุมพล เนื่องจากเป็นเมืองหน้าด่าน การเดินทัพไม่ว่าจะมาจากฝ่ายเหนือหรือว่าฝ่ายใต้ ล้วนเข้ามาตั้งค่ายชุมนุมพลกันที่นี่ จึงเรียกจุดนี้ว่า ชุมนุมพล ต่อมาเพี้ยนเป็น ชุมพร อีกประการหนึ่งในการเดินทางไปทำศึกสงครามของแม่ทัพนายกองตั้งแต่สมัยโบราณมา เมื่อจะเคลื่อนพลจะต้องทำพิธีส่งทัพโดยการบวงสรวงสิ่งศักดิ์สิทธิ์ ขอให้ได้รับชัยชนะในการสู้รบเป็นการบำรุงขวัญทหาร ในสถานที่ชุมนุมเพื่อรับพรเช่นนี้ ตรงกับความหมายชุมนุมพร หรือประชุมพร ซึ่งทั้งสองคำนี้อาจเป็นต้นเหตุของคำว่า ชุมนุมพร เช่นเดียวกัน แต่อีกทางหนึ่งสันนิษฐานว่า น่าจะได้มาจากชื่อพันธุ์ไม้ธรรมชาติในท้องถิ่น ได้แก่ ต้นมะเดื่อชุมพร เพราะที่ตั้งของเมืองชุมพรนั้นอยู่บนฝั่งแม่น้ำท่าตะเภา มีต้นมะเดื่อชุมพรขึ้นอยู่มากมาย ต้นมะเดื่อชุมพรจึงเป็นสัญลักษณ์ส่วนหนึ่งของตราประจำจังหวัดชุมพร
การเดินทาง
ทางรถยนต์ จากกรุงเทพฯ ใช้เส้นทางพุทธมณฑล นครปฐม-เพชรบุรี หรือเส้นทางสายธนบุรี-ปากท่อ (หมายเลข 35) แล้วแยกที่อำเภอปากท่อ เข้าทางหลวงแผ่นดินหมายเลข 4 (ถนนเพชรเกษม) ผ่านจังหวัดเพชรบุรี ประจวบคีรีขันธ์ จนถึงสี่แยกปฐมพร จากนั้นแยกซ้ายเข้าตัวเมืองชุมพรตามทางหลวงหมายเลข 4001 อีกประมาณ 8 กิโลเมตร
ทางรถโดยสาร มีรถโดยสารธรรมดาของบริษัท ขนส่ง จำกัด ออกจากสถานีขนส่งสายใต้ไปชุมพรทุกวัน 
รายละเอียดเพิ่มเติม ติดต่อที่ฝ่ายประชาสัมพันธ์สถานีขนส่งสายใต้ โทร. 435-1200, 434-7192 สำหรับเที่ยวกลับจากชุมพรเข้ากรุงเทพฯ ขึ้นรถได้ที่สถานี บ.ข.ส. ชุมพร ถนนท่าตะเภา โทร. (077) 502725 สำหรับรถโดยสารปรับอากาศ ติดต่อสอบถามได้ที่
บริษัท โชคอนันต์ทัวร์ โทร. 435-0279, 435-7429 ที่สถานีชุมพร โทร. (077) 511480
บริษัท สุวรรณนทีทัวร์ โทร. 435-5026 ที่สถานีชุมพร โทร. (077) 511422
ทางรถไฟ จากสถานีรถไฟกรุงเทพฯ (หัวลำโพง) มีรถเร็ว และรถด่วนไปจังหวัดชุมพรทุกวัน รายละเอียดเพิ่มเติม ติดต่อสอบถามได้ที่ โทร. 223-7010, 223-7020 หรือที่สถานีชุมพร โทร. (077) 511103
จากสถานีรถไฟธนบุรี (บางกอกน้อย) มีขบวนรถดีเซลรางไปจังหวัดชุมพรทุกวัน รายละเอียดเพิ่มเติมติดต่อสอบถามได้ที่ โทร. 411-3102
การคมนาคมภายในจังหวัดและไปจังหวัดใกล้เคียง
รถโดยสารประจำทางสายชุมพร-สวี-หลังสวน รถจอดหน้าตลาดชุมพร ถ.ท่าตะเภา ตั้งแต่เวลา 06.00-18.00 น.
รถแท็กซี่ รถจอดที่คิวแท็กซี่ หลังตลาดสดเก่า ตรงข้ามสถานี บ.ข.ส.ชุมพร มีบริการเดินรถไปอำเภอหลังสวน จังหวัดระนอง จังหวัดสุราษฎร์ธานี
อาณาเขต
ทิศเหนือ เขตอำเภอท่าแซะและอำเภอปะทิว ติดต่อกับ อ.บางสะพานน้อย จ.ประจวบคีรีขันธ์
ทิศใต้ เขตอำเภอละแมและอำเภอพะโต๊ะ ติดต่อกับอำเภอท่าชนะ จ.สุราษฎร์ธานี
ทิศตะวันออก เขต อ.ปะทิว อ.เมืองชุมพร อ.สวี อ.ทุ่งตะโก อ.หลังสวน อ.ละแม จดอ่าวไทย
ทิศตะวันตก เขตอำเภอเมืองชุมพร อำเภอท่าแซะ อำเภอสวี อำเภอหลังสวน อำเภอพะโต๊ะ ติดต่อกับจังหวัดระนอง และทิศตะวันตกของอำเภอ ท่าแซะบางส่วนติดต่อกับสหภาพพม่า
ทิศใต้ เขตอำเภอละแม และอำเภอพะโต๊ะ ติดต่อกับอำเภอท่าชนะ จ.สุราษฎร์ธานี
หมายเลขโทรศัพท์สำคัญ (รหัสทางไกล077)
สำนักงานจังหวัด 511-551
ศูนย์ข่าวสารการท่องเที่ยว 288-818-9 , 281-828
สมาคมธุรกิจการท่องเที่ยวชุมพร 504-441 , 501-633
ขนส่งจังหวัดชุมพร511-119 , 502-268
สถานี บ.ข.ส. จังหวัดชุมพร 502-725
สถานีรถไฟชุมพร511-103
กองกำกับการตำรวจภูธร 511-004, 501-039
เทศบาลเมืองชุมพร 511-024
ที่ว่าการอำเภอเมืองชุมพร 511-214
รพ.ชุมพร 511-180 , 503-672-3
รพ.หลังสวน541-771
รพ.สวี 531-206 , 531-394
รพ.ท่าแซะ 599-026-8
รพ.ปะทิว 591-028
สถานที่ท่องเที่ยว
วนอุทยานแห่งชาติน้ำตกกระเปาะ อ่าวทุ่งวัวแล่น หาดอรุโณทัย เกาะสาก เกาะพร้าว เกาะลังกาจิว เกาะรังนก ถ้ำไกรลาศ ถ้ำขุนกระทิง ถ้ำโครำ ถ้ำเขาเงิน ถ้ำเขาเกรียบ
งานประจำปี
งานเทิดพระเกียรติในกรมหลวงชุมพรเขตอุดมศักดิ์ มีในช่วงเดือนธันวาคม งานโลกทะเลชุมพรมีในช่วงเดือนมีนาคม
ของขวัญของฝาก
ทุเรียนกวน กล้วยเล็บมือนาง มังคุด สับปะรด กะปี น้ำปลา ปลาหมีกแห้ง ปลาเค็ม ปลาตากแห้ง
แผนที่(คลิกที่ภาพเพื่อดูภาพขยาย)
