พะเยา เป็นเมืองเก่าแก่เมืองหนึ่งในแถบลานนาไทย เดิมมีชื่อว่า ภูกามยาว หรือ พยาว มีอายุกว่า 900 ปี โดยพ่อขุนศรีจอมธรรม กษัตริย์แห่งราชวงศ์ลัวะจักรราชหิรัญนครเงินยาง เมืองเชียงแสน และเจริญรุ่งเรืองสูงสุดในสมัยพ่อขุนงำเมือง ต่อมามี การเปลี่ยนแปลงการปกครองตามอิทธิพลของอาณาจักรต่างๆ ที่ผลัดกันมีอำนาจในแถบนี้ จนถึงสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ พยาวเปลี่ยนชื่อเป็นพะเยา และรวมอยู่กับจังหวัดเชียงรายจนในปี พ.ศ. 2520 จึงได้รับการจัดตั้งขึ้นเป็นจังหวัดพะเยา
การเดินทาง
ทางรถยนต์ สามารถเดินทางเป็นวงรอบได้โดยใช้เส้นทางกรุงเทพฯ - นครสวรรค์ - พิษณุโลก - สุโขทัย - ศรีสัชนาลัย - เด่นชัย - แพร่ - ร้องกวาง - พะเยา รวมระยะทางประมาณ 782 กิโลเมตร ตอนกลับใช้เส้นทางพะเยา - เชียงราย - แม่สรวย - เวียงป่าเป้า - ดอยสะเก็ด - เชียงใหม่ - ลำปาง - ตาก - กรุงเทพฯ ระยะทาง 966 กิโลเมตร ใช้เวลาเดินทางประมาณ 9 ชั่วโมง
ทางรถโดยสาร ออกจากสถานีขนส่งสายเหนือถนนกำแพงเพชร 2 มีรถโดยสารประจำทางทั้งธรรมดาและปรับอากาศวันละหลายเที่ยว สอบถามได้ที่ โทร. 537-8055, 936-2852 บริษัทขนส่ง จำกัด พะเยา โทร. (054) 431363 สยามเฟิร์สทัวร์ โทร. 954-3601, (054) 431865 สมบัติทัวร์ โทร. 936-2495-9 , (054) 246503
จากเชียงใหม่มีรถโดยสารประจำทางทั้งธรรมดา และปรับอากาศไป-กลับพะเยาทุกวัน ตั้งแต่ 06.00-17.30 น. รถออกทุกๆครึ่งชั่วโมง สอบถามได้ที่บริษัท ไทยพัฒนกิจขนส่ง จำกัด โทร.(053) 246503
ทางรถไฟ จากสถานีรถไฟหัวลำโพงไปลงที่ลำปาง หรือเชียงใหม่ แล้วต่อรถโดยสารไปพะเยา สอบถามที่การรถไฟแห่งประเทศไทย โทร. 223-7010, 223-7020
ทางเครื่องบิน มีเที่ยวบินตรงจากกรุงเทพฯ ไปเชียงรายทุกวัน สอบถามได้ที่ 1566 จองตั๋ว 280-0060, 628-2000
ระยะทางจากอำเภอเมืองไปอำเภอต่างๆ 
อำเภอจุน 48 กิโลเมตร
อำเภอเชียงคำ 76 กิโลเมตร
อำเภอเชียงม่วน 117 กิโลเมตร
อำเภอดอกคำใต้ 15 กิโลเมตร
อำเภอปง 79 กิโลเมตร
อำเภอแม่ใจ 24 กิโลเมตร
ระยะทางจากจังหวัดพะเยาไปยังจังหวัดอื่น ๆ ดังนี้
ลำปาง 131 กิโลเมตร
สุโขทัย 337 กิโลเมตร
เชียงใหม่ 222 กิโลเมตร
เชียงราย 94 กิโลเมตร
อำเภอแม่สาย (เชียงราย) 156 กิโลเมตร
อาณาเขต
ทิศเหนือ ติดอำเภอพาน อำเภอป่าแดด และอำเภอเทิง จังหวัดเชียงราย
ทิศตะวันออก ติดแขวงไชยบุรี สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว และอำเภอท่าวังผา อำเภอบ้านหลวง อำเภอเมือง จังหวัดน่าน
ทิศใต้ ติดอำเภองาว จังหวัดลำปาง และอำเภอสอง จังหวัดแพร่
ทิศตะวันตก ติดอำเภอวังเหนือ จังหวัดลำปาง และอำเภอเวียงป่าเป้า จังหวัดเชียงราย
หมายเลขโทรศัพท์สำคัญ (รหัสทางไกล053)
ททท.สำนักงานภาคเหนือ เขต 2 จ.เชียงราย 053-717-433 , 744-164-5
ตำรวจท่องเที่ยว 1155
ตำรวจทางหลวง ส.ทล.5 จ.พะเยา 410-954
ตู้ยามร้องกวาง 597-304
สถานีตำรวจภูธร อ.เมือง 431-143 , 431-888 , 482-293
ที่ว่าการอำเภอเมือง 431-390
เทศบาลเมือง 431-350
ประชาสัมพันธ์จังหวัด 481-704
สำนักงานจังหวัด 431-412
สถานีขนส่งจังหวัด 431-488 , 431-111 , 481-600
รพ.พะเยา 431-189 , 431-209
รพ.เชียงคำ 431-190 , 481-271
รพ.ดอกคำใต้ 431-520
รพ.จุน 481-605
รพ.เชียงม่วน 431-593
รพ.ปง 431-574
สถานที่ท่องเที่ยว
แม่วัดศรีโคมคำ ดอยจอมทอง กว๊านพะเยา น้ำตกจำปาทอง ดอกคำใต้
น้ำตกน้ำปิน ไทยลื้อ เชียงคำ เชียงม่วน
งานประจำปี
งานอนุสรณ์ผู้เสียสละ พตท. 2524 งานสืบสานตำนานไทยลื้อ งานพิธีสักการะบวงสรวงอนุสาวรีย์พ่อขุนงำเมือง งานประเพณีสงกรานต์ งานประเพณีนมัสการพระเจ้าองค์หลวง งานประเพณีลอยกระทง
ของขวัญของฝาก
ผลิตภัณฑ์จักสาน ผ้าไทยลื้อ งานศิลปาชีพจากผักตบชวา เครื่องปั้นดินเผา
แผนที่(คลิกที่ภาพเพื่อดูภาพขยาย)
