ปทุมธานี จังหวัดปทุมธานี เดิมเป็นถิ่นฐานบ้านเมืองมาแล้วไม่น้อยกว่า 300 ปี นับตั้งแต่สมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราชแห่งกรุงศรีอยุธยา คือเมื่อพุทธศักราช 2202 มังนันทมิตรได้กวาดต้อนครอบครัวมอญ เมืองเมาะตะมะ อพยพหนีภัยจากศึกพม่าเข้ามาพึ่งพระบรมโพธิสมภาร สมเด็จพระนารายณ์มหาราชทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ครอบครัวมอญเหล่านั้นไปตั้งบ้านเรือนอยู่ที่บ้านสามโคก จากนั้นมาชุมชนสามโคกได้พัฒนาขึ้นมาตามลำดับ ต่อมาแผ่นดินสมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชแห่งกรุงธนบุรี ชาวมอญได้อพยพหนีพม่าเข้ามาพึ่งพระบรมโพธิสมภารอีกเป็นครั้งที่ 2 สมเด็จพระเจ้าตากสินมหาราชทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ตั้งบ้านเรือนที่สามโคก และครั้งสุดท้ายในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ได้มีการอพยพชาวมอญครั้งใหญ่จากเมืองเมาะตะมะ เข้าสู่ประเทศไทยเรียกว่า " มอญใหญ่" พระองค์ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ชาวมอญบางส่วนตั้งบ้านเรือนอยู่ที่บ้านสามโคกอีกเช่นเดียวกัน ฉะนั้นจากชุมชนที่ขนาดเล็ก "บ้านสามโคก" จึงกลายเป็น "เมืองสามโคก" ในกาลต่อมา
พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ทรงเอาพระทัยใส่ดูแล ทำนุบำรุงชาวมอญเมืองสามโคกไม่ได้ขาด ครั้งเมื่อเดือน 11 พุทธศักราช 2358 ได้เสด็จประพาสที่เมืองสามโคก และประทับที่พลับพลาริมแม่น้ำเจ้าพระยาฝั่งซ้ายเยื้องเมืองสามโคก ยังความปลาบปลื้มใจให้แก่ชาวมอญเป็นล้นพ้น จึงได้พากันหลั่งไหลนำดอกบัวขึ้นทูลเกล้าฯถวายราชสักการะอยู่เป็นเนืองนิจ ยังความซาบซึ้งในพระราชหฤทัยเป็นที่ยิ่ง จึงบันดาลพระราชหฤทัยให้พระราชทานนามเมืองสามโคกเสียใหม่ว่า "เมืองประทุมธานี" ซึ่งวันนั้นตรงกับวันที่ 23 สิงหาคม พุทธศักราช 2538 ด้วยพระมหากรุณาธิคุณดังกล่าว ชื่อเมืองประทุมธานีจึงได้กำเนิดนับตั้งแต่บัดนั้นเป็นต้นมา
ในปีพุทธศักราช 2461 พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงโปรดเกล้าให้ใช้คำว่า "จังหวัด" แทน"เมือง" และให้เปลี่ยนการเขียนชื่อจังหวัดใหม่จาก "ประทุมธานี" เป็น "ปทุมธานี" ต่อมาในสมัยพระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงโปรดเกล้าฯให้ยุบจังหวัดธัญบุรีขึ้นกับจังหวัดปทุมธานีเมื่อ พุทธศักราช 2475
การเดินทาง 
ทางรถยนต์
เส้นทางที่ 1 กรุงเทพฯ-บางเขน-รังสิต-ปทุมธานี
เส้นทางที่ 2 กรุงเทพฯ-นนทบุรี-ปากเกร็ด-ปทุมธานี
เส้นทางที่ 3 กรุงเทพฯ-บางใหญ่-บางบัวทอง-ลาดหลุมแก้ว-ปทุมธานี
ทางรถโดยสารประจำทาง
มีรถประจำทางขององค์การขนส่งมวลชนกรุงเทพฯ มาจังหวัดปทุมธานี ดังนี้ สาย 33 สนามหลวง-ปทุมธานี สาย 90 สวนจตุจักร-หัวถนน-ติวานนท์ (ต่อเรือข้ามฝั่ง หรือต่อรถสายรังสิต-ปทุมธานี) สาย 29, 34, 39, 59, 95, ปอ.3, ปอ.10, ปอ.13, ปอ.29 และ ปอ.39 จอดรถที่รังสิต (แล้วต่อรถสายรังสิต-ปทุมธานี) สาย 104 อนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิ-ปากเกร็ด แล้วต่อรถสาย 33 และ 90 ไปจังหวัดปทุมธานี
ทางรถไฟ
มีบริการรถไฟออกจากสถานีรถไฟหัวลำโพงทุกวันโดยไปลงได้ที่สถานีรถไฟตลาดรังสิต แล้วต่อรถยนต์โดยสารมายังจังหวัดได้ ติดต่อสอบถามรายละเอียดได้ที่ หน่วยบริการเดินทาง การรถไฟแห่งประเทศไทย กรุงเทพฯ โทร. 223-7010, 223-7020
อาณาเขต
ทิศเหนือ ติดกับจังหวัดพระนครศรีอยุธยา และสระบุรี 
ทิศใต้ ติดกับจังหวัดนนทบุรี และกรุงเทพมหานคร
ทิศตะวันออก ติดกับจังหวัดนครนายก และฉะเชิงเทรา
ทิศตะวันตก ติดกับจังหวัดนนทบุรี
หมายเลขโทรศัพท์สำคัญ (รหัสทางไกล02)
1. สำนักงานจังหวัด โทร.581-6038
2. สถานีตำรวจภูธร อ.เมือง โทร.581-6117
3. สถานีขนส่งจังหวัด โทร.5816645
4. ไปรษณีย์จังหวัด โทร.581-6017
ร้านอาหาร(รหัสทางไกล 02)
1. กุ้งเต้นปทุม 487/7 หมู่ 4 ถ.กรุงเทพฯ-ปทุมธานี โทร. 581-5316
2. กุ้งเต้นอึ้งจั้วกี่ 12 ถ.เทศบาลสัมพันธ์ โทร. 581-6166
3. โกซี 170-176 ถ.เจริญผลวัฒนา ต.บางปรอก ตลาดเจริญผลวัฒนา โทร. 581-6350
4. กังเจียมทู้ 99 ถ.พหลโยธิน หมู่ที่ 7 ต.คลองหนึ่ง โทร. 516-9715-6
5. คลองหลวง 54/2 กม.ที่ 39 พหลโยธิน ต.คลองหนึ่ง
สถานที่พัก(รหัสทางไกล 02)
1. ไนซ์อินน์ 20/9 หมู่ 5 ต.บางพูน โทร. 581-6881 จำนวน 80 ห้อง ราคา 400-500 บาท
2. แมนฮัตตัน คลองหลวง 49 หมู่ 4 ถ.พหลโยธิน โทร. 908-6649-71 โทรสาร908-6655 จำนวน 127 ห้อง
ราคา 1,200-2,000 บาท
3. รังสิตพาเลซ 336/923 หมู่1 ถ.พหลโยธิน วิภาวดี โทร. 531-4860 จำนวน 60 ห้อง ราคา 250 บาท
4. สยาม336/309-312 ต.ประชาธิปัตย์ วิภาวดี โทร. 531-0774 จำนวน 75 ห้อง ราคา 280-350 บาท
สถานที่ท่องเที่ยว
1. วัดชินวราราม ตั้งอยู่บนฝั่งตะวันตกของแม่น้ำเจ้าพระยา เยื้องปากคลอง รังสิตประยูรศักดิ์ในเขตอำเภอเมือง จากทางแยกบนถนน สายกรุงเทพฯ-ปทุมธานี เข้าไปอีก1 กิโลเมตร วัดนี้เดิมชื่อ วัดมะขามใต้ มีสิ่งที่น่าสนใจที่สุด คือ ภาพจิตรกรรมฝาผนัง ในพระอุโบสถ เป็นภาพพุทธประวัติเกี่ยวกับพระเจ้าสิบชาติ พร้อมคำบรรยายเป็นโคลงสี่สุภาพ
2. วัดสิงห์ ตั้งอยู่ทางฝั่งตะวันตกของแม่น้ำเจ้าพระยา ในเขตอำเภอสาม โคก ห่างจากตัวเมือง 3 กิโลเมตร สันนิษฐานกันว่าเป็นวัดแรก ในสมัยที่ชาวมอญอพยพมาตั้งหลักแหล่ง ภายในวัดมีพระ พุทธรูปปางมารวิชัย ศิลปะสมัยอยุธยา มีศาลาพิพิธภัณฑ์ โบราณวัตถุ ศิลปะแบบมอญ และพระแท่นบรรทมรัชกาลที่ 2 เมื่อครั้งที่พระองค์เสด็จประพาสเมืองสามโคก รอบๆ วัด ยังมีชาวบ้านที่ยังคงทำอิฐมอญแบบเก่า เป็นอุตสาหกรรมในครัว เรือนด้วย
3. วัดไผ่ล้อม ตั้งอยู่บนฝั่งตะวันออกของแม่น้ำเจ้าพระยา ในเขตอำเภอสามโคก เป็นวัดโบราณ สร้างในสมัยกรุงสุโขทัย สิ่งที่น่า สนใจของวัดนี้ก็คือ มีนกปากห่างอพยพมาอาศัยอยู่ตามสุมทุมพุ่มไม้ในบริเวณวัดเป็นจำนวนมากทุกปี ระหว่างเดือน พฤศจิกายน-มิถุนายน นกปากห่างจะบินมาจับคู่ และวางไข่ จนกระทั่งลูกนกโตแล้วก็บินไปอาศัยที่อื่น วัดไผ่ล้อมอยู่บน ถนนสายปทุมธานี-สามโคก เมื่อถึงวัดสามัคคียาราม อำเภอสามโคก แล้วนั่งเรือข้ามฟากก็จะถึงวัดพอดี หรือนั่งรถสอง แถวสายวัดไผ่ล้อม จากหัวถนนติวานนท์ ไปลงหน้าวัดไผ่ล้อมก็ได้
4. วัดเจดีย์หอย ตั้งอยู่ที่ตำบลบ่อเงิน อำเภอลาดหลุมแก้ว จากสี่แยกลาดหลุมแก้ว เดินทางไปตามทางหลวงหมายเลข 346 จะมีทาง แยกซ้ายระหว่าง กม.21-22 เข้าไปอีก 10 กิโลเมตร มีการขุดพบซากหอยนางรมขนาดใหญ่จำนวนมาก ขณะนี้ทาง วัดได้นำซากหอยส่วนหนึ่งไปตั้งวางเรียงเป็นรูปเจดีย์
5. พิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์ เป็นพิพิธภัณฑ์ที่จัดตั้งโดยองค์การพิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์แห่งชาติ กระทรวงวิทยาศาสตร์จัดแสดงนิทรรศการและจัดกิจกรรมด้านวิทยาศาสตร์และ เทคโนโลยี นำเสนอสาระน่ารู้นับจากการค้นพบทฤษฎี หลักการ และการประดิษฐ์ในอดีต ความก้าวหน้าถึงปัจจุบันและแนวโน้มสู่อนาคต นิทรรศการและชิ้นงานที่จัดแสดงนำเสนอ ในรูปแบบที่ให้ผู้ชมสามารถเรียนรู้และทำความเข้าใจด้วยการสัมผัส ทดลอง ร่วมแสดง และโต้ตอบกับชิ้นงานแสดงต่างๆ เนื้อที่จัดแสดงมีประมาณ 10,000 ตารางเมตร แบ่งเป็น 6 ชั้น ตั้งอยู่ที่ เทคโนธานี ต.คลองห้า อ.คลองหลวง เปิดให้บริการวันอังคาร-วัน อาทิตย์ (เว้นวันจันทร์) เวลา 9.30-17.00 น. ค่าเข้าชม เด็ก 20 บาท ผู้ใหญ่ 50 บาท โทร.577-4172-8 การเดินทาง สามารถโดยสารรถประจำทางปรับอากาศสาย ปอ.1155 จากตลาดรังสิตและฟิวเจอร์พาร์ค ถึงพิพิธภัณฑ์วิทยาศาสตร์
งานประจำปี
1. เปิงสงกรานต์ เป็นประเพณีสงกรานต์ ข้าวแช่ของชาวไทยรามัญ มีการนำข้าวสุกแช่ลงในน้ำ เย็นลอยดอกมะลิ พร้อมกับจัดอาหารคาวหวาน เป็นสำรับแล้วแห่ไปถวายพระ และญาติผู้ใหญ่ที่เคารพนับถือในวันสงกรานต์ พอตกบ่ายก็จะมีการก่อพระ ทรายและร่วมปล่อยนกปล่อยปลา นำน้ำหอมไปสรงน้ำพระ และยกขบวนไปรด น้ำอวยพรผู้ใหญ่ ตามขนบธรรมเนียมประเพณีที่ได้ยึดถือกระทำกันมา
2. การรำพาข้าวสาร เป็นประเพณีของชาวมอญ นิยมทำกันหลังจากการออกพรรษา เป็นช่วงการ ทอดกฐินและทอดผ้าป่า คือ ถ้าวัดใดยังไม่มีการจองกฐิน หรือยังไม่ได้ทอดกฐิน ชาวบ้านก็จะช่วยกันจัดกฐินไปทอด โดยคณะผู้รำพาข้าวสารจะพายเรือไปจอด ที่หัวบันไดบ้าน แล้วจะร้องเพลงเชิญชวนให้ทำบุญ เช่น บริจาคข้าวสาร เงิน ทองและสิ่งของ เมื่อได้รับแล้วก็จะร้องเพลงอวยพรให้ผู้บริจาคมีความสุข ความเจริญ การรำพาข้าวสารจะเริ่มตั้งแต่ 19.00 น.ไปจนถึงเที่ยงคืนจึงเลิก และพากันกลับบ้านและในคืนต่อไปคณะรำพาข้าวสารก็จะพายเรือไปขอรับ บริจาคที่ตำบลอื่น ๆ จนกระทั่งเห็นว่าข้าวของที่ได้มาพอที่จะทอดกฐินแล้วจึง ยุติการรำพาข้าวสาร จากนั้นจึงนำสิ่งของที่ได้ไปทอดกฐินที่วัดนั้น
3. ประเพณีตักบาตรพระร้อย เป็นประเพณีอันดีงามของชาวมอญในจังหวัดปทุมธานีที่ทำในเทศกาลออก พรรษาในวันแรม 1 ค่ำ เดือน 11 เป็นต้นไป สืบทอดมานับร้อยปี ด้วยการนำ อาหารคาว-หวานลงเรือมาจอดเรียงรายริมฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยาโดยมีเชือกขึงไว้ เป็นแนวเพื่อรอตักบาตร จากนั้นพระจากวัดต่าง ๆ ก็จะลงเรือมารับบิณฑบาตร จากเรือที่จอดอยู่โดยการสาวเชือกตั้งแต่ต้นจนสุดปลายเชือก หลังจากพิธีตัก บาตรในช่วงเช้าแล้ว ทางวัดจะจัดให้มีงานปิดทองนมัสการพระประธานใน โบสถ์ มีการแข่งเรือ และมหรสพพื้นบ้าน
นอกจากนี้ จังหวัดปทุมธานียังมีงานประเพณีอีกหลายงาน เช่น ประเพณีกวน ข้าวทิพย์ ประเพณีทำบุญกลางบ้าน ประเพณีถวายธงตะขาบ ประเพณีผี กระจาดคุ้มครองเด็ก ประเพณีมอญคลั่ง ประเพณีการเล่นผีเข้า ประเพณีการ แห่หางหงส์ และประเพณีการเลี้ยงข้าวแช่
ของขวัญของฝาก
จังหวัดปทุมธานีเป็นพื้นที่ในเขตปริมณฑล อยู่ใกล้ชิดกับกรุงเทพมหานครซึ่งเป็นเมืองหลวง ประชากรจึงมีวิถีชีวิต ที่คล้ายกัน มีการประกอบอาชีพเกษตรกรรมบ้างในบางพื้นที่ ผลผลิตทางเกษตรที่ขึ้นชื่อ คือ ส้มเขียวหวาน และน้ำตาล สด นอกจากนี้ปทุมธานียังมีชื่อในเรื่องของอาหารโดยเฉพาะที่ปรุงจากกุ้งแม่น้ำตัวโต ๆ และก๋วยเตี๋ยวเรือรสอร่อย
แผนที่ (คลิกที่ภาพเพื่อดูภาพขยาย)
